 |
Raadsleden in de Kloostertuin
| Verschenen in de Volkskrant van 19 september
2001 in het katern 'de publieke zaak'
|
|
| Bennebroek is de kleinste gemeente van Nederland, maar de
mondige burgers van het dorp en de twee wethouders vechten elkaar de tent
uit. Over de renovatie van de oude kern, de komst van de supermarkt, de
sloop van de school of het kappen van een appelboom. Wethouder Evert
Holterman: 'Ik lach hier wat af'.
Door Bert Wagendorp |
|
|
De Bennebroeker pikt niets meer |
|
| Acht jaar is Evert Holterman (58) nu een van de twee wethouders in de gemeente Bennebroek, maar pas de laatste twee, drie jaar begint de PvdA'er het echt druk te krijgen. Vooral omdat hij Ruimtelijke Ordening in zijn portefeuille heeft, en daardoor om de haverklap voor de bestuursrechter bouwplannen staat te verdedigen. Heeft een ontevreden Bennebroekse burger of actiegroep de gemeente weer eens gedaagd wegens vermeende procedurele fouten of andere blunders. ‘Meestal winnen we', zegt Holterman, ‘maar het kost natuurlijk wel veel tijd.' Net als de tientallen klaagbrieven die er tegenwoordig maandelijks op zijn bureau verschijnen. Afzender: een ontevreden burger. Nog niet zo lang geleden schreef die hoogst zelden. Bennebroek, 5226 inwoners, ligt ten zuiden van Haarlem. Het dorp heeft een oppervlakte van 175 hectare en is daarmee de kleinste zelfstandige gemeente van Nederland. Maar dat wil niet zeggen dat de problemen er ook klein zijn; dat vinden althans de Bennebroekers zelf. Neem het plan ‘Oude Kern': dat zorgt nu al enige jaren voor een Babylonische spraakverwarring tussen burger en bestuur, waarbij de gemoederen hoog oplopen. Het plan ‘Oude Kern' voorziet in nieuwbouw en renovatie in het oude centrum. ‘Een gecompliceerd, maar heel leuk project', vindt Holterman. Een heilloos plan, vinden de Vereniging Meerwijk Bennebroek, alsmede het bewonerscomité TSJA (Talmalaan, Schoollaan, Julianaplantsoen en W.-Alexanderplein), alsmede de Vereniging Leefbaar Bennebroek, alsmede Hans de Winter. De Winter (41) legde zijn grieven vast in een fraai gedicht, getiteld ‘Bestemmingsplan', waarvan de eerste twee van tien kwatrijnen als volgt luiden: Ik liep vandaag weer door ons dorp./ Maar God wat gaat het achteruit./ Dat heet ‘vooruitgang' moet je weten./ Dat, wat zo tegen mijn inborst stuit./ Waar blijven straks de gezellige buurtjes./ Waar je zo goed slenteren kon./ Waar nog tijd is voor een praatje./ Waar mijn prille jeugd begon. De Winter boekte er veel succes mee tijdens inspraakavonden, ‘en de wethouder zei dat het een erg mooi ritme had'. Waarop De Winter riposteerde dat hij blij was dat te horen, maar dat het de bedoeling was dat de strekking van zijn poeem ook in de besluitvorming zou worden meegenomen. Dat lag moeilijker. ‘Ze hebben ons drie plannen voor de Oude Kern voorgelegd. Vroeg iemand: Waar is plan vier? Plan vier?, vraagt de wethouder. Dat er helemaal níks veranderd, zegt die man. Nou, daar kon geen sprake van zijn. Dat paternalisme van het bestuur, dat zet kwaad bloed. Dat ze redeneren: als je de burger helemaal zijn gang laat gaan, verandert er helemaal niks. Maar als de burger dat nou wíl?' Enfin, gedichten, daar valt voor een wethouder mee te leven. De actiegroepen die hun bezwaren in iets vormelijker stijl naar voren brengen, bezorgen de bestuurders heel wat meer hoofdbrekens. Neem Harald Copier, gepensioneerd inspecteur der milieuhygiëne en voorzitter van de Vereniging Meerwijk Bennebroek. Middels een professioneel ogende nieuwsbrief stelt Copier zijn medeburgers met ijzeren regelmaat van de ongenoegens van zijn vereniging (150 leden) op de hoogte. ‘We hebben hier wethouders die niets anders willen dan hun plannetjes doordrijven', stelt Copier vast. Hij wil nog wel toegeven dat de Bennebroekse bestuurders in de oprechte mening verkeren dat ze ‘interactief' bezig zijn, ‘maar dat zijn niet meer dan kreten. Ze zijn bedrijfsblind.' De wijze waarop de gemeente de Oude Kern-plannen rond het Kerkplein ‘naar de burger communiceert' acht Copier ‘gewoon slecht'. ‘Er is hier iets heel erg mis met de informatievoorziening.' Ze rommelen maar wat aan, op het stadhuis. Acherkamertjesgedoe is het, nog steeds. Goed, de gemeente moet vooral zo doorgaan. Dan ziet Copiers Vereniging Meerwijk zich helaas genoodzaakt het overlegproces van de raadszaal naar de rechtszaal te verplaatsen. Er is door de advocaat die deel uitmaakt van zijn club al een beroep gedaan op de Wet Openbaarheid Bestuur, om geheime informatie boven water te krijgen. Op voorhand is een bezwaarschrift ingediend ‘tegen alle besluiten die er vanaf nu worden genomen'. Een verharding in de verhoudingen tussen burger en overheid? Copier noemt het liever een ‘verzakelijking'. Eén succes hebben de vrije burgers van Bennebroek inmiddels al geboekt. De bouw van een megasuper van Albert Heijn in het centrum gaat niet door. De omwonenden vreesden grote verkeersoverlast en waren bovendien wantrouwend gestemd jegens de eigenaar van de huidige AH, voormalig CDA-wethouder Zwetsloot. Die had natuurlijk zijn oude maatjes in het openbaar bestuur flink gemasseerd. Onzin, zegt Holterman. ‘Maar die man is weer gebonden aan de nieuwe inzichten van AH wat winkelconcepten betreft. De kans bestaat nu dat ze in Zaandam besluiten om de boel hier helemáál te sluiten. Willen we dát dan?' Harald Copier houdt de boel scherp in de gaten, want hij vermoedt dat de gemeente via een zijdeurtje de grootgrutter alsnog terwille wil zijn. Wethouder Holterman is een positief denkend mens. ‘Je ziet hier de kritische burger, die steeds mondiger wordt en die de overheid controleert. Dat is alleen maar goed.' Maar een en ander heeft natuurlijk ook negatieve kanten. Want je kunt lang en breed praten, alle belangen tegen elkaar afwegen en zoveel mogelijk burgers tegemoet komen, ‘maar uiteindelijk moet er wel een besluit worden genomen'. En dat proces wordt steeds gecompliceerder en neemt daardoor steeds meer tijd in beslag. De overheid, ook die in Bennebroek, komt steeds meer in een spagaat te verkeren, stelt Holterman gelaten vast. ‘Er zijn de afgelopen jaren grote tegenstrijdigheden geslopen in de visie van de burger op de taak van de overheid. Vooral na Enschede en Volendam vindt de burger dat het afgelopen moet zijn met het gedogen. Maar aan de andere kant zeggen de mensen ook, zeker in een VVD-gemeente als Bennebroek, dat de overheid zich niet te veel met de burger moet bemoeien. Behalve als er een probleem is, want dat moet diezelfde overheid dan wel weer oplossen. Wel op een vriendelijke manier, want dat willen we óók, een vriendelijke overheid.' Het valt niet mee, zegt Holterman, al die brieven over ‘een paar stoeptegels of een lantaarnpaal'. Maar goed, als het hem echt even te veel wordt, met de klagende burger, dan verklaart Holterman open en oprecht dat hij ook maar ‘een goedwillende amateur' is, en lid van de burgerij bovendien. Met dat soort gepraat hoeft hij bij Copier niet aan te komen. Die eist professionaliteit en heeft bovendien het recentelijk verschenen rapport van de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie (‘In dienst van de democratie') al uitgebreid bestudeerd en daarbij tot zijn genoegen geconstateerd dat bestuurders de burger voortaan centraal dienen te stellen. Wat blijkt: van de Bennebroekse raadsleden had nog niemand het rapport gelezen. Dus dat zegt wel genoeg. De Bennebroekse gemeenteraad, hou d'r tegen Copier alsjeblieft over op. Beoordeelde de plannen voor de Oude Kern positief, op grond van een plattegrondje. Liet Copiers Vereniging een mooie visualisering maken, waaruit klip en klaar bleek dat het hele dorpskarakter van het Kerkplein eraan zou gaan, schrokken ze zich rot. Waren ze het opeens voor tachtig, negentig procent met de kritiek eens, dat het een liefdeloos plan was. Maar vervolgens gingen ze in de besluitvorming tóch weer akkoord, met de opmerking dat ‘bij een positief besluit al onze kritiek hoort'. Copier: ‘Ja, maar wel zonder amendementen in te dienen. Dus wat schiet je daarmee op?' Juist, niets. Althans voorlopig, want de rechter is geduldig. ‘Je wordt gedwongen uiterst zorgvuldig met de procedures om te gaan', zegt Holterman. ‘Daardoor juridiseert de overheid steeds meer. Maar de burger juridiseert mee. Die weet de weg naar de rechter ook steeds beter te vinden.' Of naar andere instanties die hem in zijn gevecht tegen de overheid kunnen steunen. Aan de Meerweg 16 in Bennebroek staan bijvoorbeeld de laatste resten van wat ooit een oud boerderijtje uit 1800 was. De erven verkochten het boeltje aan een projectontwikkelaar, die er drie dure villa's wil neerzetten. Op grond van het bestemmingsplan verleende de gemeente daarvoor toestemming. Protesten uit de bevolking hielpen niet, het boerderijtje werd gesloopt. Maar wat er nog wel staat, zijn een aantal bomen, waaronder drie kastanjes en een linde, allen rond de eeuw oud. Na actie van een aantal omwonenden werd door de Bomenstichting aan de bomen de monumentenstatus toegekend. Wat doet de gemeente: geeft toch een kapvergunning af voor de linde, een els en een appelboom. En de rest van de bomen gaat er ongetwijfeld ook aan, als de bouwwerkzaamheden eenmaal worden gestart. Hans de Winter acht dit een typerend voorbeeld van de ‘ongebreidelde expansiedrift' van de gemeente. ‘Die bouwvergunning is klakkeloos afgegeven, zonder te luisteren naar de bewoners.' En waarom? ‘Bennebroek moet mee in de vaart der volkeren, zeggen ze.' Holterman vindt het ook wel jammer, dat een oud stukje Bennebroek gaat verdwijnen. Maar de gemeente had geen keus, de vergunning móest worden afgegeven. Was de gemeente meegegaan in de protesten van de burgers, dan had de projectontwikkelaar een miljoenenclaim neergelegd: klem. Ze luisteren heus wel, de bestuurders van Bennebroek, zegt Holterman. Bovendien zijn alle commissievergaderingen en raadsvergaderingen openbaar, komen alle voorgenomen besluiten in de krant en worden er inspraakavonden georganiseerd. Ze streven echt naar transparantie, in Bennebroek. Maar wat zie je gebeuren: voor veel burgers zijn de gemeenteraadsbesluiten een ver-van-mijn-bed-show. ‘Tot blijkt dat die ook gevolgen hebben die heel dichtbij kunnen komen. Dan wordt iedereen opeens wakker en begint het. Maar dan is het besluit al genomen.' En zelfs dán wil hij nog graag tekst en uitleg geven. ‘Zaten er vierhonderd man in de aula van de Hartekamp, te praten over de plannen voor de Oude Kern. Zegt er eentje: kunnen we er hier niet even over stemmen? Zeg ik: nee, dat is in de raad al gebeurd. Ik bedoel: veel burgers maken de vergissing dat inspraak gelijk staat aan het voldoen aan hun individuele wensen. Maar dat is natuurlijk onmogelijk. Ik zeg altijd: We kunnen erover praten, maar er moeten wel besluiten worden genomen. Daar moet je duidelijk in zijn.' De overheid, zegt Holterman, doet niets anders dan laveren tussen individueel en algemeen belang. En dat wordt steeds moeilijker, in een sterk individualiserende maatschappij waarin de burger zo langzamerhand elk sluipweggetje om zijn recht te halen - of ongewenste ontwikkelingen in elk geval zo lang mogelijk tegen te houden - kent. ‘Zo'n Copier, hele aardige man hoor. Heeft sinds hij met pensioen is alle tijd van de wereld. Toen heeft-ie die Vereniging ook opgericht. Man weet natuurlijk de weg. Ze zijn hier in Bennebroek gemiddeld erg hoog opgeleid.' Da's mooi, maar ook wel eens lastig. ‘Want eigenbelang wordt in Bennebroek met een hoofdletter geschreven en het vanzelfsprekende gezag dat een wethouder vroeger had met hele kleine letters.' Copier is intussen bezig met het uitzetten van een enquete, waarin de burgers van Bennebroek nogmaals hun mening over de onzalige plannen van de gemeente kunnen geven. ‘Belachelijk dat wíj dat moeten doen trouwens.' Helaas beschikt Bennebroek niet over een referendum-regeling. En zo sleept de kwestie zich voort, in het lommerrijke Bennebroek. De bouw van het nieuwe verzorgingscentrum Meerleven moet voor 1 januari 2003 beginnen, anders komt de gemeente in de knel met de financiering. En als díe nieuwbouw - waarvoor eerst de alom geliefde Franciscusschool moet worden gesloopt - niet op tijd begint, dreigen ook de andere elementen van het Oude Kern-project als dominostenen om te vallen. ‘En dan zijn we de grip op wat er gaat gebeuren helemaal kwijt', zegt Holterman. ‘Dan valt elke samenhang weg.' ‘Wij willen de gemeente juist dwingen samenhang in de plannen aan te brengen', zegt Copier. ‘D'r zit momenteel helemaal geen samenhang in.' Holterman wil volgend jaar nog graag vier jaar aan zijn wethouderschap toevoegen, om het Oude Kern-project in elk geval een mooi eind op streek te helpen. Bovendien, aan de horizon gloort positieve verandering, denkt hij. ‘De spanning tussen bestuurder en bestuurde wordt weliswaar groter, maar aan de andere kant verkleint de afstand zich ook. Dat móet uiteindelijk tot betere verhoudingen leiden.' En dat wil hij graag meemaken. Het zou trouwens sowieso niet meevallen een opvolger te vinden. Want dat is het typische met de mondige burger, vindt hij. Die wil zich best inzetten als zijn belang geschaad dreigt te worden, maar heeft weinig trek zijn vrije tijd op te offeren aan het openbaar bestuur. ‘Het is bidden en smeken om daarvoor mensen te vinden.' Overigens is juist weer een nieuw bezwaarschrift binnengekomen tegen de bouw van het verzorgingscentrum. Omdat het nieuwe gebouw hoger wordt dan het oude, vrezen buurtbewoners voor hun privacy. ‘Dat ze niet meer ongestoord in hun tuin kunnen zonnen', zegt Evert Holterman. ‘Ik lach hier wat af.' |
|