Hoe staat het met Oude Kern in Bennebroek?

De herinrichting van de Oude Kern in Bennebroek houdt het gemeentebestuur en de inwoners al een tijd bezig. En terecht. Want hoewel het plan in vergelijking met de eerste ideeën en gedachten veel meer is ingekaderd en aangepast aan de wensen van zowel inwoners als bestuurders, zal er de komende jaren als het aan het gemeentebestuur ligt, toch wel wat gebeuren in dit gebied. Daarbij moet u denken aan:
- nieuwbouw Franciscusschool
- nieuwbouw verzorgingshuis Meerleven
- verbetering bereikbaarheid van het gebied, vooral met de fiets
- verbetering kwaliteit van de huurwoningen in het gebied
- verbetering kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte
- uitbreiding van de begraafplaats
- een gemeenschapsruimte voor de kerk

Niet alles tegelijk
Dat lijkt een hele opsomming. Daarbij moeten we ons realiseren dat niet alles tegelijk kan. Vandaar dat de ontwikkeling van het gebied De Oude Kern in drieën is geknipt ofwel drie fases. De recente besluitvorming door de gemeenteraad gaat over de ontwikkeling van de eerste fase: grofweg het gebied tussen de Witte de Withlaan en de Kerklaan. Deze informatiefolder is bedoeld om u op de hoogte te stellen van wat er nou precies is afgesproken en vastgelegd en wat en nog moet gebeuren. Want dat er nog heel wat moet gebeuren staat als een paal boven water.

Meedenken binnen kaders
En wat ook duidelijk is voor het gemeentebestuur: u als inwoner van Bennebroek moet weten waar u aan toe bent. En meer nog. Want waar dat kan zou het gemeentebestuur graag zien dat u meedenkt over de invulling van de Oude Kern. Maar dan wel binnen de nu vaststaande kaders.
Een aantal zaken staat niet meer ter discussie, dat is duidelijk. Maar er is in deze eerste fase zeker nog genoeg ruimte, zowel letterlijk als figuurlijk, om constructief mee te denken en richting te geven aan de invulling van dit gebied. Daarbij moet niet worden gedacht aan de plek van de school of het verzorgingshuis, want die liggen vast. Maar wel aan de inrichting van de openbare ruimte, detaillering, kleur en stijlgebruik van de te bouwen school en het verzorgingshuis, gebruikswensen ten aanzien van de bibliotheek en de inrichting van het openbaar groen. Ook over de vrijkomende woningbouwlocatie aan de Witte de Withlaan kan nog volop van gedachten worden veranderd. Maar dan hebben we het wel over de 2e fase die sowieso nog in ontwikkeling is.

Een beeldkwaliteitsplan

Zoals gezegd zijn er diverse zaken die aan de orde komen bij de ontwikkeling van De Oude Kern. U kunt zich wellicht een voorstelling maken bij de wensen van het schoolbestuur en de gemeente om een nieuwe, goed geoutilleerde en mooie school te bouwen. Of bij de wensen en eisen die anno 2002 gesteld moeten worden aan een verzorgingshuis en waaraan het huidige Meerleven niet meer voldoet, bij het verbeteren van de kwaliteit van de huurwoningen en ga zo maar door.

Gemiste kans
Je zou ervoor kunnen kiezen om al die wensen en gedachten apart uit te werken en aan te pakken. Maar dat lijkt een gemiste kans. Het gemeentebestuur is er van overtuigd dat je zulke zaken in samenhang moet aanpakken met het streven om het geheel zo te ontwikkelen dat er een meerwaarde wordt bereikt ingevolge het aloude adagium: 'het geheel is meer dan de som der delen'.
Om die samenhang en meerwaarde na te streven is al in juni 2000 door de gemeente een beeldkwaliteitsplan vastgesteld. Daarbinnen zijn de gemeente, het schoolbestuur, Pré Woondiensten en Woonzorg (de eigenaar van Meerleven) verder gaan denken over het opknappen of nieuw bouwen van hun gebouwen.

Globaal
Dat beeldkwaliteitsplan kan worden gezien als een stedenbouwkundig programma van eisen of een soort voorlopig stedenbouwkundig ontwerp. Op een kaart is heel globaal aangegeven welke gebouwen en functies in het gebied niet van plaats zullen veranderen en welke gebouwen en functies wellicht beter op een andere plaats kunnen komen.
Ook de gewenste verkeersstromen zijn in het plan aangegeven. Zo is er in het plan een wandel- en fietsroute gepland van de Schoollaan naar de Witte de Withlaan, die ook voor schoolkinderen veilig is.

Voorwaarden
Het beeldkwaliteitsplan stelt ook voorwaarden. Want plannen ontwikkelen is mooi, maar dan wel binnen van te voren vastgestelde voorwaarden. Zo staat er bijvoorbeeld dat eventueel nieuwe gebouwen zo moeten worden neergezet dat ze samen met de al bestaande gebouwen 'straatwanden' vormen die de buitenruimte vorm geven. Klinkt moeilijk, maar het komt er op neer dat nieuwe gebouwen stedenbouwkundig moeten passen in de bestaande omgeving en daarmee een mooie omlijsting vormen van straten en pleinen. Een eenvoudiger voorwaarde, maar minstens net zo belangrijk is, dat er eisen worden gesteld aan de te gebruiken materialen. Die moeten passen bij het kleinschalige en dorpse karakter van het gebied. En dat geldt ook voor het groen en de inrichting van straten en kerkplein.

Verlevendiging
Het programma dat volgens het beeldkwaliteitsplan moet worden gerealiseerd, geeft aan dat de bibiotheek en de vestiging van de Stichting Welzijn Ouderen Bennebroek (SWOB) in of nabij het nieuwe Meerleven moet worden opgenomen. Dat geeft een verlevendiging in de woonomgeving die de bewoners van Meerleven graag willen ervaren. Daarmee wordt bovendien de mogelijkheid gecreëerd om deze voorzieningen beter te outilleren dan nu het geval is.
Natuurlijk hebben de bibliotheek en de SWOB aan de hand van het beeldkwaliteitsplan hun wensen kenbaar gemaakt. Bij de uitwerking van het plan in concrete bouwplannen wordt zoveel mogelijk met die wensen rekening worden gehouden.

Verdwijnen
In het beeldkwaliteitsplan staat ook dat het oude deel van de Franciscusschool alleen mag verdwijnen als het stedenbouwkundig of financieel niet haalbaar is om het te laten staan. In het plan van Woonzorg voor de bouw van Meerleven op de gewenste plek, is het niet mogelijk om de gevel van de Francisscusschool te behouden. Alles is mogelijk zullen de voorstanders voor behoud van de oude gevel zeggen. En natuurlijk lijkt alles technisch mogelijk. Maar de gevel ongewijzigd inpassen in de gevel van een nieuw Meerleven is niet mogelijk omdat de binnenruimte in het verzorgingshuis dan onmogelijk kan voldoen aan de eisen die de verzorgingsfunctie stelt.

Oude delen in nieuw gebouw
De vorm van de school biedt natuurlijk ook niet de binnenruimte voor het maken van kamers in een verzorgingshuis. Het zou onoverkomelijke financiële en praktische bezwaren opleveren om beide wensen te combineren. En het opnemen van de oude gevel in een groter geheel van een nieuwe gevel zou volgens de ontwerpers een soort van creatief monstrum opleveren, waarvoor dus niet is gekozen. Gelukkig ziet de architect van de nieuwe Franciscusschool absoluut mogelijkheden om belangrijke karakteristieke delen van de gevel in te passen in het nieuwe schoolgebouw.

Het beeldkwaliteitsplan ligt natuurlijk ter inzage in de informatiehoek in het gemeentehuis.

Meerleven

Eén van de belangrijke ontwikkelingen in de eerste fase van de Oude Kern is de nieuwbouw van Meerleven. Zoals u wellicht weet, is het de bedoeling om een nieuw Meerleven te bouwen waarbij het oude gebouw blijft bestaan totdat de nieuwbouw wordt opgeleverd. Dat levert een heel groot voordeel op voor de bewoners. Zij hoeven dan maar één keer te verhuizen en gaan direct vanuit hun vertrouwde stek naar een nieuwe plek in een veel beter en mooier verzorgingshuis.

Multifunctioneel zorgcentrum
Bij dat mooier moet u bijvoorbeeld denken aan een beschutte grote daktuin die in het voorlopig ontwerp is getekend. Of, en nog veel belangrijker, de individuele ruimtes van de bewoners die veel groter zijn in het nieuwe ontwerp. En als we het hebben over beter dan gaat het vooral over de kwaliteit van het gebouw en de faciliteiten daarvan. Zo is een nieuwe bibliotheek gepland in Meerleven. Een bibliotheek met niet alleen een groter vloeroppervlak maar vooral een beter toegankelijke ruimte. Ook geheel toegankelijk voor rolstoelen. Ook de SWOB krijgt een plek in nieuw Meerleven. Dat betekent letterlijk een laagdrempelig bereikbaar SWOB in plaats van de moeizame toegang van het huidige gebouw. De levendigheid die deze voorzieningen met zich meebrengen in het nieuwe Meerleven is de bewoners zeer welkom.Het gebouw is ook afgestemd op het gebruik door visueel gehandicapten. Daarnaast is het voor bewoners die gaan dementeren mogelijk om verpleeghuiszorg te krijgen.

Maar ook voor de andere bewoners van Bennebroek heeft nieuw Meerleven veel voordelen. Zo wordt er een grote recreatieruimte gebouwd met een vide die voor veel licht inval zorgt. De ruimte is voor diverse doeleinden te gebruiken.
Het nieuwe Meerleven is een multifunctioneel zorgcentrum waar alle senioren van Bennebroek gebruik van kunnen maken zoals bijvoorbeeld van de faciliteiten van de thuiszorg.

Vooral mooi
Maar het nieuwe Meerleven moet vooral ook mooi worden. Er is beslist begrip voor de scepsis die bij mensen zal leven als het woord mooi valt. Immers, tot niet al te lang geleden werden verzorgingshuizen nou niet bepaald gekenmerkt door een mooie architectuur. Dat is ook niet zo gek want een gebouw moest meestal een bepaalde inhoud (dus een bepaald aantal wooneenheden) hebben in relatie tot de daarvoor geldende rijksvergoeding. In dit geval echter is Woonzorg Nederland bereid om meer (dus ook financieel) te steken in een nieuw Meerleven. Dat moet ook wel, want ook voor het nieuwe Meerleven geldt dat het moet passen in het door de raad vastgestelde beeldkwaliteitsplan.

Franciscusschool

Inwoners van Bennebroek met kinderen op de Franciscusschool zullen met smart zitten te wachten op de bouw van een nieuwe school. De oude Franciscusschool voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het gebouw is qua onderhoud inmiddels een schip van bijleggen. Maar vooral qua indeling, zowel van binnen als van buiten is het absoluut een onwenselijk geheel. Dat is ook niet zo gek. Het oude deel van de school is beslist de moeite waard om te zien. Maar in de loop van de tijd hebben er uitbreidingen plaatsgevonden die qua bouwstijl en kwaliteit niet aansluiten bij het origineel.

Voeten in de aarde
De keuze voor een nieuw ontwerp voor de Franciscusschool heeft de nodige voeten in de aarde gehad. Daarbij speelden verschillende wensen en belangen een rol. Onderwijskundige, stedenbouwkundige en financiële belangen en wensen. En een tijd leek het dat alle belangen en wensen niet te verenigen waren in een voorlopig ontwerp. Het schoolbestuur wilde vooral efficiënt inzetbare ruimte. De gemeente wilde vooral dat het plan qua vormgeving en uitstraling paste binnen het gewenste stedenbouwkundige concept. Maar gemeente en schoolbestuur wilden beiden ook dat het paste in het financiële kader. Dat laatste bleek moeilijk.

Ruimer omgegaan met budget
Vanaf het begin van de gesprekken was duidelijk dat de school die binnen het genormeerde budget gebouwd zou kunnen worden niet zou passen in de gewenste stedenbouwkundige ontwikkelingen. Daarom is van meet af aan door de gemeente ruimer omgegaan met het budget omdat het vooral heel belangrijk werd gevonden dat de nieuwe school mooi zou worden en zou passen in de Oude Kern. Dan kom je er niet met een standaard schoolgebouw. Uiteindelijk is er overeenstemming bereikt over een voorlopig ontwerp, waarvan alle tot nu toe betrokken partijen vinden dat het nuttig en mooi is.

Niet verrassend
Vanuit dat oogpunt wellicht niet verrassend dat het voorlopig ontwerp wel erg doet denken aan het oude deel van de Franciscusschool. Een knap staaltje architectuur zo lijkt het. Wanneer het dan ook nog mogelijk blijkt te zijn om een aantal beeldbepalende elementen uit de oude gevel terug te laten komen in de nieuwe school (denk aan handhaving van de oude deur en gevelornament) dan moet de conclusie toch welhaast zijn dat er straks een mooie en goede school komt te staan in de Oude Kern.

Woningbouw

Nog niet opgenomen in fase 1 maar wel steeds onderwerp van gesprek is de invulling van de woningbouw op de locatie die vrijkomt door verhuizing van Meerleven. In principe heeft de gemeenteraad een uitspraak gedaan te willen gaan voor invulling met goedkopere woningbouw. Die voorlopige principe keuze is vooral ingegeven vanuit de wens van vele startende Bennebroekers om in hun eigen dorp woonruimte te willen vinden. Wie kent het probleem niet. De kinderen gaan de deur uit en willen graag in Bennebroek blijven wonen, maar als starter maak je bijna geen kans. Het aanbod van huurwoningen is dun en een woning kopen in Bennebroek is al bijna helemaal niet weggelegd voor een starter.

Financiële haalbaarheid
Maar goed, een principe keuze dus. Daarbij is wel aangetekend dat de keuze van het soort woningbouw en de vorm pas definitief bepaald wordt in de voortgang van de ontwikkeling van de Oude Kern. Daarbij is vooral de financiële haalbaarheid als argument genoemd. In principe moet het financieringsfonds zo zijn opgebouwd dat na een bepaald aantal jaar het fonds weer zo is gevuld dat er geld is voor de dan wellicht nodige vervanging van de nieuw te bouwen school. Dat heet budgettair neutraal. En om dat te bereiken is het nodig dat ook geld wordt verdiend, en dat doe je alleen met iets duurdere woningbouw. Maar zoals gezegd, besluiten daarover liggen er nog niet.

Tijdig en goed communiceren
Overigens is het zeker de bedoeling om heel tijdig en goed te communiceren met de bewoners over de invulling van dit deel van de 2e fase. Daarbij is creatieve en opbouwende inbreng gewenst. Dit kan ertoe bijdragen dat er straks een woningbouwplan ligt waarin de meeste bewoners zich kunnen vinden.

Voorontwerpbestemmingsplan

SVP, het bureau dat het beeldkwaliteitsplan heeft opgesteld heeft -eveneens in opdracht van het gemeentebestuur- een 'bestemmingsplan Oude Kern fase 1' ontworpen. Dit plan heeft nu de status van voorontwerp. Dit zogeheten voorontwerpbestemmingsplan heeft eind 2001 ter inzage gelegen, naar aanleiding waarvan diverse reacties zijn binnengekomen.
De volgende stap is de vaststelling van het voorontwerpbestemmingsplan door het college. Daarbij zullen alle gemaakte opmerkingen en reacties worden meegewogen.
Dan volgt opnieuw ter inzage legging van het ontwerpbestemmingsplan (vier weken). Gedurende die inzagetermijn kan iedereen 'zienswijzen' kenbaar maken. Deze moeten dan worden meegewogen door de gemeenteraad bij de vaststelling van het bestemmingsplan. Daarna volgt weer een inzagetermijn, waabij 'bedenkingen' kunnen worden ingebracht bij de provincie. Vervolgens zullen Gedeputeerde Staten deze bedenkingen meewegen bij de definitieve vaststelling van het bestemmingsplan. Daarna is er altijd nog beroep mogelijk bij de Raad van State.

Procedure met zorg omkleed
U ziet dat zo'n procedure -terecht- met veel zorg is omkleed als het gaat om de belangenbehartiging van de bewoners van Bennebroek. Dat betekent dat het wel even kan duren voordat er een nieuw rechtsgeldig bestemmingsplan is. Als dat zo is, kan de bouw van een nieuwe school en een nieuw Meerleven daar niet op wachten. Die bouwplannen zullen dan ook op basis van een artikel 19-procedure worden gerealiseerd. Dat betekent dat vooruitlopend op de definitieve wijziging van het bestemmingsplan bouwvergunning kan worden verleend. Ook dan geldt dat voor de afzonderlijk ingediende bouwplannen een procedure geldt waarin zienswijzen en zonodig daarna bedenkingen kunnen worden ingebracht.

Diverse reacties
Zoals gezegd zijn van diverse kanten reacties (vraagpunten) binnengekomen op het voorontwerp-bestemmingsplan. Zonder uitputtend te willen zijn hieronder een overzicht van de onder ander door St. Luciaklooster, Vereniging Meerwijk, Vereniging Oud-Heemstede-Bennebroek, een groep bewoners en van een enkele individuele bewoner ingebrachte stellingen:
- de bouwmassa van het nieuwe Meerleven veroorzaakt een versmalling van de Kerklaan, waardoor de bereikbaarheid van de kerk, de parkeergelegenheid en de veiligheid in de Kerklaan onder druk komen te staan;
- een voorbehoud wordt gemaakt ten aanzien van de toekomstige aansluiting tussen de huidige moestuin van het klooster, niet zijnde de langzaam-verkeersroute, en de tweede en derde fase van het plan Oude Kern;
- er is onvoldoende duidelijke samenhang tussen de eerste fase en de volgende fasen van het plan;
- er zijn discrepanties tussen uitgangspunten en beeldkwaliteitsnotitie enerzijds en het voorontwerp-bestemmingsplan anderzijds;
- er is onduidelijkheid over de afstand tussen de gevels en de rooilijnen;
- er ontbreekt een cultuurhistorisch onderzoek van de Franciscusschool;
- er ontbreekt een visie op duurzaamheid en veiligheid;
- er is zorg over de dominantie van de nieuwe school ten opzichte van de omliggende woningen;
- er is zorg over de nokhoogte van de school ten opzichte van de omliggende woningen in verband met privacy en woongenot;
- er is ongerustheid over de parkeerdruk en veiligheid in verband met wegbrengen en halen van schoolkinderen.

Begrip voor belangen
Overigens gaf de inspecteur van de Ruimtelijke Ordening mede namens de inspecteur Volkshuisvesting en de Inspecteur Milieuhygiëne aan dat het voorontwerp wat hen betreft geen aanleiding geeft tot het maken van opmerkingen.
Maar de reacties van de inwoners zijn voor het gemeentebestuur wel heel belangrijk. Er is absoluut begrip voor zowel individuele belangen als die van groepen bewoners. Maar het gemeentebestuur realiseert zich ook dat er soms sprake zou kunnen zijn van conflicterend (algemeen) belang en andere belangen Dat betekent ook dat niet altijd en overal rekening mee gehouden kan worden. Ingevolge de vereiste procedure zal maar vooral ook wil het college alle reacties verwerken in de tekst van het ontwerp-bestemmingsplan.